Federacja Niezależnych Samorządnych Związków Zawodowych Przemysłu Lekkiego

Odpowiedzialność zbiorowa pracowników w zakładzie pracy – nie zawsze dopuszczalna

 

W zakładzie pracy nierzadko spotykamy się z sytuacją, kiedy to pracodawca ponosi straty z winy jednego bądź wielu pracowników. Kiedy zatem pracodawca może zastosować zbiorową odpowiedzialność za straty i powierzone mienie, a kiedy odpowiedzialność dotyczy jednego pracownika?


Indywidualna a zbiorowa odpowiedzialność pracownika za powierzone mienie


Zgodnie z art. 124 Kodeksu pracy pracownik, któremu powierzono z obowiązkiem zwrotu, albo do wyliczenia się pieniądze, papiery wartościowe, inne kosztowności, a także narzędzia, instrumenty, środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze odpowiada w pełnej wysokości za szkodę powstałą w tym mieniu. Wyjątek stanowią sytuacje, kiedy to pracownik wykaże, że dana szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, a więc takim, którym pracownik nie mógł zapobiec nawet przy zastosowaniu należytej staranności np. w sytuacji niezapewnienie przez pracodawcę należytych warunków pracy.


Na podobnych zasadach pracownicy mogą przyjąć wspólną odpowiedzialność materialną za powierzone mienie. Odpowiedzialność tę reguluje rozporządzenie Rady Ministrów ws. wspólnej odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie, w myśl której zbiorową odpowiedzialność stosuje się jedynie w przypadkach łącznego powierzenia pracownikom mienia. 

Pracownicy mogą przyjąć wspólną odpowiedzialność na podstawie umowy pisemnej zawartej z pracodawcą, jeżeli liczba pracowników w miejscu powierzenia mienia nie przekracza 8 osób (przy pracy na jedną zmianę), 12 osób (przy pracy na dwie zmiany) i 16 osób (przy pracy na trzy zmiany). 

Należy zaznaczyć, że każda zmiana składu pracowników objętych wspólną odpowiedzialnością wymaga zawarcia nowej umowy i inwentaryzacji powierzonego mienia. Każdorazowe pominięcie zawarcia nowej umowy skutkuje uchyleniem wspólnej odpowiedzialności materialnej (Wyrok SN z dnia 12 listopada 2003, IPK 551/2002). 
Odpowiedzialność za mienie powierzone pracownikowi nie jest ograniczana limitami, pracownik odpowiada w pełnej wysokości za szkodę powstałą w tym mieniu. Natomiast w przypadku łącznego powierzenia mienia pracownicy odpowiadają w częściach określonych w umowie, niemniej w razie ustalenia, że szkoda w całości lub w części została spowodowana przez niektórych pracowników, za całość szkody lub za stosowną jej część odpowiadają tylko sprawcy szkody.

Zbiorowa odpowiedzialność pracowników za wyrządzone szkody


Od odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie należy odróżnić odpowiedzialność pracowników za wyrządzone szkody. To na pracodawcy ciąży obowiązek udowodnienia odpowiedzialności pracownikowi, a także wskazanie wysokości powstałej szkody. Przypisanie zatem odpowiedzialności za szkodę wymaga jednocześnie wskazania jakim konkretnym obowiązkom osoba uchybiła, że doprowadziła do postania szkody.


W przypadku wystąpienia szkody prawo przewiduje możliwość zastosowania zbiorowej odpowiedzialności pracowników - lecz wyłącznie jeśli szkody te powstały w wyniku niewłaściwego postępowania kilku zatrudnionych.

- Co do zasady, każdy z pracowników ponosi odpowiedzialność za część szkody, stosownie do przyczynienia się do niej i stopnia winy. Jeśli jednak nie jest możliwe ustalenie stopnia winy i przyczynienia się poszczególnych pracowników do powstania szkody, odpowiadają oni w częściach równych. To oznacza, że jeśli pracodawca ustali, że spośród całej grupy pracowników odpowiedzialnej za wykonanie zadania jeden z pracowników nie przyczynił się do powstania szkody, czyli jest niewinny, to nie może pociągnąć go do odpowiedzialności - mówi Małgorzata Leśniak, radca prawny, specjalista prawa pracy, Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna. 

Wysokość odszkodowania z reguły ustala się w wysokości wyrządzonej szkody. Wysokość ta nie może być jednak wyższa niż kwota trzymiesięcznego wynagrodzenia, jakie przysługiwało pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody. Wyjątek stanowi umyślne wyrządzenie szkody przez pracownika, za które pracownik ponosi odpowiedzialność w pełnej wysokości.

Iwona Karkus, Bankier.pl, 27.06.2011